fbpx
Parklives- weithgareddau difyr a ddim yn eich parc lleol
Rhagor o wybodaeth

Wyddech chi fod 90% o gopr y byd yn cael ei fwyndoddi yn Abertawe gynt?

Ymunwch â Jo yn ei hymgais i gael cip ar orffennol diwydiannol Cymru, i’r adeg pan oedd 90% o gopr y byd yn cael ei fwyndoddi yn Abertawe.

Byddwn yn edrych yn benodol ar Waith Copr yr Hafod, ac yn gwrando ar straeon pobl am fywyd yn yr adeiladau diwydiannol sydd i’w gweld yn adfeilion heddiw.

 

Arhosodd Gwaith Copr yr Hafod, a sefydlwyd ym 1810, yn nwylo’r teulu Vivian tan 1924.

Cernywiad oedd ei sylfaenydd, John Vivian. Daeth y mwyn copr i ddechrau o Gernyw, a’i gludo i fyny afon Tawe i lanfeydd y tu ôl i’r gweithfeydd mwyndoddi. Cludwyd glo lleol i lawr yma ar y dramffordd neu’r gamlas. Yn ddiweddarach, daeth y mwyn o Chile ac Awstralia.

Tan oddeutu 1880, roedd Abertawe yn rheoli’r diwydiant mwyndoddi copr, a gwaith copr yr Hafod oedd efallai’r fenter fwyaf a’r fwyaf cyfoes o’i bath yn y byd.

Ceisiwch ddychmygu sut brofiad fyddai gweithio yng ngwaith copr enfawr yr Hafod. Roedd yr amgylchedd yn anhygoel o boeth a swnllyd a’r gwaith yn aml yn beryglus.

Cewch ryw fath o syniad am sut beth oedd bywyd yn y gwaith drwy wrando ar y lleisiau canlynol o’r gorffennol, a gymerwyd gan Brifysgol Abertawe o ffynonellau hanesyddol a’u recordio gan wirfoddolwyr sy’n gweithio ar y safle.

  • Y Gwyddonydd: Ymwelodd Michael Faraday â Gwaith Copr yr Hafod ym 1819.
  • Y Rheolwr: Mr Pooley oedd rheolwr Gwaith Copr yr Hafod ym 1850.
  • Dynion y Ffwrnais: hanes eu diwrnod gwaith ym 1850.
  • Y Pen-gweithiwr: Roedd John Thomas yn ben-gweithiwr yng Ngwaith Copr yr Hafod ym 1841
  • Y Ffermwr: Yma mae ffermwr o Lansamlet yn disgrifio’r effaith y roedd y gwaith yn ei chael ar dir amaeth amgylchynol ym 1833.
  • Bachgen y Tŷ Injan: Pan oedd yn fachgen, bu bron i George Paddison farw mewn damwain yn y Tŷ Injan ym 1916.
  • Gweithiwr a oedd yn blentyn: Roedd James Jones yn 12 oed pan oedd yn gweithio yng Ngwaith Copr yr Hafod-Morfa ym 1841.
  • Menyw o’r Hafod: Pobman yn yr Hafod, ond ni cheir cyfeiriad ati o gwbl mewn llyfrau hanes
  • Un o forwyr yr Horn: Capten David Morgan, un o forwyr yr Horn a gludodd fwyn copr i Abertawe o Chile.

Darganfod rhagor

Gallwch ddarganfod rhagor am Waith Copr yr Hafod a gorffennol diwydiannol Abertawe yn y gwefannau canlynol:

Amgueddfa Abertawe

Gwaith Copr yr Hafod-Morfa

Cyfeillion y Garreg Wen